Prędkościomierz wolno zawyżać, nie wolno zaniżać. Przepis homologacyjny dopuszcza, by wskazanie było wyższe od prędkości rzeczywistej o 10% tej prędkości plus 4 km/h — ale ani o kilometr niższe. Dlatego przy wskazanych 100 km/h naprawdę jedziesz od 87,3 do 100 km/h i nigdy więcej.
Przepis mówi, w którą stronę wolno się mylić
Warunek dokładności stoi w załączniku II do dyrektywy 75/443/EWG, punkt 4.4: „Wskazana prędkość nigdy nie może być niższa od prędkości rzeczywistej”, a dopuszczalna rozbieżność między wskazaniem (V1) i prędkością rzeczywistą (V2) mieści się we wzorze 0 ≤ V1 − V2 ≤ V2/10 + 4 km/h. Ta sama formuła przeszła do późniejszych przepisów homologacyjnych i obowiązuje w praktyce do dziś.
Punkt 4.3 tej samej dyrektywy mówi, w jakich warunkach producent to sprawdza: przy 40, 80 i 120 km/h, na oponach do normalnej eksploatacji i ciśnieniu „na gorąco”, w temperaturze 23°C ±5°C, aparaturą o dokładności ±1,0%.
Ile naprawdę jedziesz, gdy patrzysz na licznik
Odwrócenie wzoru daje V2 = (V1 − 4) / 1,1, czyli najmniejszą prędkość, z jaką możesz się poruszać przy danym wskazaniu.
| Wskazanie licznika | Najmniejsza możliwa prędkość rzeczywista | Przy tej prędkości rzeczywistej licznik może pokazać do |
|---|---|---|
| 50 km/h | 41,8 km/h | 59 km/h |
| 60 km/h | 50,9 km/h | 70 km/h |
| 90 km/h | 78,2 km/h | 103 km/h |
| 100 km/h | 87,3 km/h | 114 km/h |
| 120 km/h | 105,5 km/h | 136 km/h |
| 140 km/h | 123,6 km/h | 158 km/h |
Jadąc „na wskazanie 50” w terenie zabudowanym, w najgorszym razie trzymasz dokładnie limit, a w najlepszym 41,8 km/h. Odwrotnie być nie może: nie istnieje sytuacja, w której licznik pokazuje 50, a radar mierzy 54 — chyba że auto ma nieoryginalny rozmiar opon. Tolerancje po stronie urządzenia mierzącego prędkość to osobna sprawa i rządzą się innymi liczbami.
Opona większa od fabrycznej przesuwa wskazanie w zakazaną stronę
Licznik mnoży obroty koła przez obwód toczny wpisany fabrycznie, więc zmiana rozmiaru opony przesuwa wskazanie. Obwód liczy się z oznaczenia na boku: średnica = felga w calach × 25,4 + 2 × (szerokość × profil / 100). Punkt odniesienia w tabeli to 205/55 R16.
| Rozmiar | Średnica | Obwód toczny | Obrotów na kilometr | Odchyłka obwodu |
|---|---|---|---|---|
| 205/55 R16 (odniesienie) | 631,9 mm | 1985 mm | 503,7 | — |
| 225/45 R17 | 634,3 mm | 1993 mm | 501,8 | +0,38% |
| 195/65 R15 | 634,5 mm | 1993 mm | 501,7 | +0,41% |
| 225/40 R18 | 637,2 mm | 2002 mm | 499,5 | +0,84% |
| 205/60 R16 | 652,4 mm | 2050 mm | 487,9 | +3,24% |
| 205/65 R16 | 672,9 mm | 2114 mm | 473,0 | +6,49% |
Trzy pierwsze pozycje to typowe rozmiary alternatywne dla jednego auta i mieszczą się poniżej 1% — tyle wskazanie zniesie bez znaczenia. Dwie ostatnie to już podniesienie profilu na tej samej feldze: obwód rośnie o 3,2 i 6,5%, a licznik o tyle samo zaniża prędkość. To kierunek, którego punkt 4.4 wprost zakazuje, więc fabryczne zawyżenie rzędu 3% potrafi się wyzerować. Jak czytać oznaczenie i co jeszcze z niego wynika, opisuje nasz tekst o oznaczeniach opon.
Co z prędkościomierzem robi diagnosta
Na badaniu technicznym prędkościomierz ma własną pozycję 7.8 w katalogu usterek: diagnosta sprawdza organoleptycznie montaż, działanie, skalę w km/h (albo w km/h i mph) i to, czy przyrząd nie został przeniesiony poza pole widzenia kierowcy. Dokładności wskazań nikt na stacji nie mierzy — to parametr homologacyjny. Sam wymóg prędkościomierza w polu widzenia i w skali km/h stoi w rozporządzeniu o warunkach technicznych pojazdów.
Najczęstsze pytania
Czy prędkościomierz może pokazywać mniej, niż jadę? Nie. Punkt 4.4 dyrektywy zakazuje tego wprost — wskazanie nigdy nie może być niższe od prędkości rzeczywistej. Zaniżanie oznacza albo nieoryginalny rozmiar opon, albo usterkę.
O ile zawyża typowy licznik? Przepis daje producentowi 10% plus 4 km/h i producenci korzystają z części tego zapasu, żeby nie wpaść poniżej zera przy zużytej oponie. Przy wskazanych 100 km/h realna prędkość mieści się więc w przedziale 87,3–100 km/h, a gdzie dokładnie — rozstrzyga tylko pomiar GPS.
Czy nawigacja pokazuje prawdę? Nawigacja liczy prędkość z pozycji satelitarnej i nie ma fabrycznego zapasu w górę, dlatego pokazuje mniej od licznika. Nie jest przyrządem homologowanym i przy słabym zasięgu sygnału potrafi się mylić w obie strony.
Źródła
- Dyrektywa Rady 75/443/EWG, załącznik II pkt 4.3 i 4.4 (wymagania dla prędkościomierza, wzór dopuszczalnej rozbieżności) — polskie wydanie specjalne Dziennika Urzędowego UE.
- Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 502) — wymóg prędkościomierza w polu widzenia kierowcy, wyskalowanego w km/h.
- Rozporządzenie w sprawie zakresu i sposobu przeprowadzania badań technicznych oraz wzorów dokumentów (Dz.U. 2022 poz. 2066), katalog usterek, pozycja 7.8 „Prędkościomierz”.
- Obliczenia obwodu tocznego i przeliczenia wskazań: własne, na podstawie wzoru na średnicę koła z oznaczenia opony.
