Krótka odpowiedź: w silniku benzynowym limity zależą od daty pierwszej rejestracji. Auto zarejestrowane od 1 maja 2004 r. nie może przekroczyć 0,3% CO na biegu jałowym i 0,2% CO przy 2000–3000 obr./min, a współczynnik lambda musi zmieścić się w zakresie 0,97–1,03. Starsze roczniki mają limity nawet dziesięciokrotnie wyższe. Przekroczenie to usterka poważna, czyli wynik negatywny badania.
Limity CO, CH i lambda według roku rejestracji
Tabela limitów z załącznika nr 2 do rozporządzenia o warunkach technicznych jest zbudowana wokół jednej daty: pierwszej rejestracji. To nie rocznik produkcji i nie rok sprowadzenia auta do Polski.
| Pierwsza rejestracja | Bieg jałowy | 2000–3000 obr./min | Lambda |
|---|---|---|---|
| do 30 września 1986 r. | CO 4,5% | nie mierzy się | nie dotyczy |
| 1 października 1986 – 30 czerwca 1995 r. | CO 3,5% | nie mierzy się | nie dotyczy |
| 1 lipca 1995 – 30 kwietnia 2004 r. | CO 0,5%, CH 100 ppm | CO 0,3%, CH 100 ppm | 0,97–1,03 |
| od 1 maja 2004 r. | CO 0,3% | CO 0,2% | 0,97–1,03 |
| motocykl, dowolny rocznik | CO 5,5% (do 30 września 1986 r.) albo 4,5% | nie mierzy się | nie dotyczy |
CO podaje się w procentach objętości spalin, CH (węglowodory, mierzone jako heksan) w ppm, czyli częściach na milion. Różnica między rocznikiem 1994 a 2004 to w praktyce inny świat: 3,5% wobec 0,3%, czyli ponad dziesięciokrotnie. Powód jest prosty — od 1 lipca 1995 r. tabela zakłada obecność katalizatora trójdrożnego z sondą lambda, a bez niego żaden silnik takiej wartości nie osiągnie.
Od tabeli są trzy odstępstwa i wszystkie trzy działają na korzyść właściciela. Pojazd zarejestrowany pierwszy raz do 31 grudnia 1996 r. z silnikiem o pojemności poniżej 700 cm3 może być oceniany według kolumny dla roczników 1986–1995, czyli 3,5% CO. Jeśli w świadectwie homologacji potwierdzono wartości wyższe, to one są kryterium oceny i limitów tabelarycznych nie stosuje się wcale. Wymagania dotyczące lambdy obowiązują wyłącznie pojazd wyposażony w odpowiednią sondę. Do silników dwusuwowych pomiarów nie stosuje się w ogóle.
Dwie procedury, nie jedna
Rozporządzenie o zakresie badań technicznych dzieli pomiar na dwie osobne części — i granicą jest ta sama data 1 lipca 1995 r. Starsze auto przechodzi krótszą procedurę, nowsze dłuższą, bo ma więcej do sprawdzenia.
| Element | Rejestracja przed 1 lipca 1995 r. | Rejestracja od 1 lipca 1995 r. |
|---|---|---|
| Co mierzy przyrząd | tylko CO | CO, CO2, CH (heksan), O2 i lambda |
| Kolejność obrotów | co najmniej 15 s przy około 3000 obr./min, potem pomiar na biegu jałowym | najpierw 2000–3000 obr./min, zaraz po tym bieg jałowy |
| Kiedy wolno odczytać wynik | po ustabilizowaniu wskazań, nie później niż 30 s od ustabilizowania biegu jałowego | między około 30. a 60. sekundą od ustabilizowania biegu jałowego |
| Pomiar lambdy | nie dotyczy | przy 2000–3000 obr./min, tylko dla auta z sondą |
| Podstawa | dział IV, część I, § 1–4 | dział IV, część II, § 5–8 |
Okno czasowe to nie formalność. Przy nagrzanym katalizatorze zawartość CO na biegu jałowym rośnie z każdą sekundą postoju, więc odczyt w 20. i w 50. sekundzie daje różne liczby. W silniku z dwudrożnym układem wydechowym pomiar wykonuje się w jednym wylocie, nie w obu.
Osiem warunków, bez których pomiar nie jest ważny
Zanim sonda wejdzie do rury, muszą być spełnione warunki z § 2. Niespełnienie pierwszego z nich jest podstawą wyniku negatywnego — obok samego przekroczenia limitu.
| Warunek | Co to znaczy w praktyce |
|---|---|
| Kompletny i szczelny układ dolotowy i wydechowy | filtr powietrza, kolektor, odpowietrzenie skrzyni korbowej, układ pochłaniania par paliwa, podciśnieniowe sterowanie wyprzedzenia zapłonu — brak lub nieszczelność kończy badanie wynikiem negatywnym nawet przy dobrym wyniku CO |
| Wyłączone odbiorniki energii | światła i klimatyzacja wyłączone; wentylator chłodnicy nie powinien pracować, jeżeli zawyża wynik. Gdy wyłączenie odbiornika jest niemożliwe, wolno mierzyć z włączonym |
| Dźwignia biegów w pozycji neutralnej | także w automacie |
| Wyłączone urządzenie rozruchowe | dotyczy aut ze ssaniem i rozruchem wspomaganym |
| Włączony hamulec postojowy | warunek bezpieczeństwa stanowiska |
| Równowaga cieplna silnika | przy wątpliwościach mierzy się temperaturę oleju — nie może być niższa niż 70°C |
| Sonda wprowadzona na co najmniej 30 cm | wkładana bezpośrednio przed pomiarem, żeby nie zasysać powietrza z zewnątrz |
| Temperatura otoczenia powyżej 0°C | na mrozie pomiaru nie wykonuje się |
Auto na gazie mierzy się dwa razy
Instalacja LPG nie zastępuje pomiaru benzynowego. Przy więcej niż jednym układzie zasilania pełny pomiar emisji wykonuje się dla paliwa bazowego — benzyny — a dodatkowo mierzy się CO przy zasilaniu gazem. Oba wyniki muszą zmieścić się w tym samym limicie, bo limit jest przypisany do pojazdu, nie do paliwa.
Kiedy zamiast analizatora wystarcza odczyt z OBD
Katalog usterek dopuszcza, by w pojeździe z pokładowym układem diagnostycznym sprawdzić prawidłowe działanie urządzenia redukującego emisję odczytem z OBD — zamiast pomiaru emisji. Warunki są trzy: jednoczesne sprawdzenie, czy sam układ OBD działa prawidłowo, praca silnika na biegu jałowym i zgodność z zaleceniami producenta dotyczącymi kondycjonowania. Dla klas Euro 5 i Euro V katalog przewiduje pomiar analizatorem oraz odczyt OBD; od Euro 6 i Euro VI to samo, ale odczyt według zaleceń producenta.
Sam odczyt też ma własne kryteria. Diagnosta sprawdza, czy prawidłowo działa kontrolka MIL, czy wszystkie monitory diagnostyczne zostały wykonane i czy nie ma zapisanych kodów usterek. Jakikolwiek kod, nieprawidłowość w działaniu kontrolki albo niezgodność z regulaminem EKG ONZ nr 83.05 oznacza wynik negatywny — niezależnie od tego, co pokazał analizator. Kasowanie kodów w dniu badania nic nie daje, bo niewykonane monitory są widoczne dla czytnika.
Jaka to usterka i co z terminem następnego badania
Wszystkie pozycje emisyjne zapłonu iskrowego w katalogu usterek mają tę samą klasę — usterki poważnej (UP). Klasyfikację odczytano z kolumn katalogu dla pozycji 8.2.1.1 i 8.2.1.2.
| Pozycja katalogu | Opis usterki | Klasa |
|---|---|---|
| 8.2.1.1 a) | brak fabrycznie montowanego urządzenia do redukcji emisji, przeróbka albo wyraźnie nieprawidłowe działanie | UP |
| 8.2.1.1 b) | nieszczelności mogące mieć wpływ na pomiary emisji | UP |
| 8.2.1.2 a) | emisja przekracza poziom dopuszczalny określony przez producenta | UP |
| 8.2.1.2 b) | brak danych producenta i przekroczony limit CO z tabeli | UP |
| 8.2.1.2 c) | lambda poza zakresem 1 ± 0,03 albo niezgodność ze specyfikacją producenta | UP |
| 8.2.1.2 d) | odczyt z OBD wskazuje poważną awarię | UP |
Usterka poważna to w języku rozporządzenia usterka mogąca zagrażać bezpieczeństwu ruchu lub naruszać wymagania ochrony środowiska, która daje podstawę do ograniczenia dalszego używania pojazdu. Nie jest to usterka niebezpieczna — ta oznacza niedopuszczenie pojazdu do dalszego używania. Różnica jest wyczuwalna na stacji: na spalinach dowodu się nie traci, ale badanie jest zaliczone na nie.
Jest jednak haczyk terminowy, o którym mało kto wie. Po usunięciu usterek i ponownym sprawdzeniu diagnosta wpisuje kolejny termin badania liczony od daty badania, w którym stwierdzono usterki — nie od daty poprawki. Dwa tygodnie spędzone na naprawie katalizatora nie przedłużają ważności przeglądu ani o jeden dzień.
Normy Euro to nie te same liczby
Klasa Euro to wymagania homologacyjne dla nowego pojazdu, mierzone na hamowni w gramach na kilometr. Limity z tego tekstu są przeglądowe: mierzone na postoju, w procentach i ppm, przypisane do daty pierwszej rejestracji. Auto z Euro 6 może oblać badanie, a auto bez żadnej klasy Euro — przejść je bez problemu.
Najczęstsze pytania
Co z autem bez sondy lambda? Wymóg lambdy stosuje się wyłącznie do pojazdu wyposażonego w odpowiednią sondę. Bez niej diagnosta ocenia tylko CO, a w rocznikach od 1 lipca 1995 r. także CH.
Czy pracujący wentylator chłodnicy unieważnia pomiar? Nie powinien pracować, jeżeli powoduje przekroczenie wartości dopuszczalnych. Jeśli nie da się go wyłączyć, pomiar z włączonym odbiornikiem jest dopuszczalny.
Czy diesel przechodzi ten sam pomiar? Nie. W silnikach o zapłonie samoczynnym mierzy się zadymienie spalin współczynnikiem pochłaniania światła — osobna procedura, osobne limity i osobny przyrząd. Opisujemy je w tekście o tym, jakie normy zadymienia spalin obowiązują na przeglądzie.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, § 9 ust. 1 pkt 2 i załącznik nr 2 (tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 502)
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie zakresu i sposobu przeprowadzania badań technicznych pojazdów oraz wzorów dokumentów stosowanych przy tych badaniach — katalog usterek, poz. 8.2.1.1 i 8.2.1.2 oraz dział IV załącznika, części I i II (Dz.U. 2022 poz. 2066)
- Regulamin nr 83.05 EKG ONZ — jednolite przepisy dotyczące homologacji pojazdów w zakresie emisji zanieczyszczeń gazowych w zależności od wymagań paliwowych silnika
