Krótka odpowiedź: dla diesla obowiązuje wartość współczynnika pochłaniania światła podana na tabliczce znamionowej pojazdu. Jeśli jej tam nie ma, limit wynosi 2,5 m-1 dla silnika bez turbodoładowania, 3,0 m-1 dla silnika z turbo i 1,5 m-1 dla pojazdów zarejestrowanych po raz pierwszy po 30 czerwca 2008 r. Przekroczenie limitu to usterka poważna, czyli wynik negatywny badania.
Jaka norma obowiązuje właśnie Twoje auto
Najczęstsze nieporozumienie dotyczy kolejności. Diagnosta nie zaczyna od tabeli w rozporządzeniu, a od tabliczki znamionowej — i dopiero jej brak otwiera drogę do wartości ustawowych. Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych pojazdów stawia to wprost w § 9 ust. 1: w punkcie 3 wymaga, by zadymienie nie przekraczało wartości umieszczonej na tabliczce, a punkt 3a dopuszcza wartości zastępcze tylko „w przypadku braku określenia na tabliczce znamionowej wartości, o której mowa w pkt 3”.
Oznacza to, że auto z fabrycznie podanym współczynnikiem jest oceniane surowiej albo łagodniej niż sąsiad z tego samego rocznika — zależnie od tego, co producent wybił na tabliczce.
| Sytuacja | Dopuszczalny współczynnik pochłaniania światła | Podstawa |
|---|---|---|
| Wartość podana na tabliczce znamionowej | dokładnie ta wartość, bez marginesu | § 9 ust. 1 pkt 3 |
| Brak wartości na tabliczce, silnik wolnossący | 2,5 m-1 | § 9 ust. 1 pkt 3a |
| Brak wartości na tabliczce, silnik z turbodoładowaniem | 3,0 m-1 | § 9 ust. 1 pkt 3a |
| Pierwsza rejestracja po 30 czerwca 2008 r. | 1,5 m-1 | § 9 ust. 1 pkt 3a |
| Pierwsza rejestracja przed 1 stycznia 1980 r. | pomiaru nie wykonuje się | katalog usterek, poz. 8.2.2.2 |
Ostatni wiersz bywa zaskoczeniem dla właścicieli starych diesli: pozycja 8.2.2.2 katalogu usterek nosi adnotację, że nie stosuje się jej do pojazdów zarejestrowanych lub dopuszczonych do ruchu po raz pierwszy przed 1 stycznia 1980 r. Pojazd z lat siedemdziesiątych przechodzi badanie techniczne bez pomiaru zadymienia.
Co dokładnie mierzy dymomierz
Mierzoną wielkością nie jest „ilość dymu”, a współczynnik absorpcji k wyrażany w m-1. Przyrząd wykorzystuje pochłanianie światła widzialnego w gazach: im więcej cząstek sadzy w spalinach, tym mniej światła dochodzi do detektora po drugiej stronie komory. Rozporządzenie wymaga dymomierza optycznego i dopuszcza też pomiar w procentowej skali Hartridge’a (HRT) z przeliczeniem na współczynnik według tabeli przeliczeniowej — wynik w dokumentach i tak trafia w m-1.
Dlatego dwa auta o identycznym wyglądzie spalin mogą dostać różne wyniki: oko nie odróżnia 1,4 od 1,6 m-1, a dymomierz tak.
Tabela przeliczeniowa z rozporządzenia pokazuje przy okazji, jak nieliniowa jest ta skala. Limity, które w metrach odwrotnych wyglądają na odległe, w procentach Hartridge’a leżą blisko siebie — a górny koniec skali rozciąga pojedynczy punkt procentowy na ponad metr odwrotny.
| Progi i tolerancje w m-1 | Odpowiednik w skali Hartridge’a |
|---|---|
| 0,1 (tolerancja rozrzutu, auta po 30-06-2008) | ok. 4–5% |
| 0,50 (tolerancja rozrzutu, auta starsze) | ok. 19–20% |
| 1,5 (limit dla aut po 30-06-2008) | ok. 47–48% |
| 2,5 (limit dla wolnossących bez tabliczki) | ok. 66% |
| 3,0 (limit dla turbodiesli bez tabliczki) | ok. 72–73% |
| 9,10 i 10,71 (koniec skali) | 98% i 99% |
Praktyczny wniosek: cała różnica między normą dla nowoczesnego diesla a normą dla turbodiesla sprzed 2008 roku to dwadzieścia pięć punktów skali, na której przyrząd pracuje. Dlatego pomiar musi być powtarzalny co do setnych części m-1, a nie „na oko”.
Warunki, bez których pomiar nie jest ważny
Zanim diagnosta wsunie sondę do rury, musi być spełniona lista warunków. Ich pomijanie jest częstą przyczyną wyniku, który nie zgadza się z późniejszym pomiarem w warsztacie.
| Warunek | Wymagana wartość |
|---|---|
| Temperatura otoczenia | wyższa niż 0 °C |
| Temperatura oleju silnikowego | nie niższa niż 60 °C (w razie wątpliwości mierzona) |
| Przedmuchanie układu wydechowego | kilka naciśnięć pedału, potem ok. 1 minuta na podwyższonych obrotach |
| Głębokość włożenia sondy | co najmniej 3 średnice wewnętrzne rury wydechowej |
| Skrzynia biegów i hamulec | pozycja neutralna, hamulec postojowy włączony |
| Układ wydechowy | całkowicie szczelny do miejsca poboru spalin |
| Układ dwudrożny (dwie końcówki) | pomiar w jednym wylocie |
Szczelność nie jest tu formalnością. Diagnosta sprawdza ją wizualnie i słuchowo, a jej brak jest w rozporządzeniu wymieniony jako samodzielna podstawa wyniku negatywnego — obok przekroczonej wartości zadymienia. Nieszczelny układ zasysa powietrze, które rozcieńcza spaliny i zaniża wynik, więc pomiar na takim aucie nic nie znaczy.
Trzy pomiary i jedna średnia
Pomiar polega na swobodnym przyspieszaniu: przy pracy silnika na biegu jałowym pedał przyspieszenia naciska się w czasie krótszym niż jedna sekunda do pełnego wydatku pompy wtryskowej, trzyma do zadziałania regulatora obrotów i zwalnia. Pojedyncze naciśnięcie nie wystarcza.
| Element oceny | Wymóg |
|---|---|
| Liczba pomiarów | co najmniej 3 następujące po sobie |
| Dopuszczalny rozrzut — auta zarejestrowane do 30-06-2008 | wyniki nie mogą różnić się o więcej niż 0,50 m-1 |
| Dopuszczalny rozrzut — auta zarejestrowane po 30-06-2008 | wyniki nie mogą różnić się o więcej niż 0,1 m-1 |
| Wynik końcowy | średnia arytmetyczna z dokładnością do 0,01 m-1 |
| Przerwa między pomiarami | na tyle długa, by przewietrzyć komorę pomiarową |
Pięciokrotnie węższa tolerancja dla młodszych aut to konsekwencja ich konstrukcji: silnik ze sterowanym wtryskiem i filtrem cząstek powtarza wynik dużo lepiej niż stara pompa rozdzielaczowa. Jeśli trzy kolejne pomiary rozjeżdżają się ponad limit, serii nie wolno uznać — i to sygnał diagnostyczny sam w sobie, bo zwykle oznacza niestabilną pracę silnika albo zapowietrzony układ paliwowy.
Wynik negatywny: jaka to usterka
Katalog usterek klasyfikuje przekroczenie zadymienia — zarówno wobec tabliczki, jak i wobec wartości ustawowych — jako usterkę poważną (UP). To znaczy: badanie kończy się wynikiem negatywnym, a auto nie dostaje przedłużenia terminu. Usterka poważna nie zabiera dowodu rejestracyjnego od razu, jak usterka niebezpieczna (UN), ale drogi na skróty nie ma — trzeba naprawić i wrócić. Co jeszcze kwalifikuje się podobnie, zebraliśmy w tekście o tym, za co można oblać przegląd.
Osobną pozycją katalogu (8.2.2.2.1) jest ocena emisji przez system OBD: samo wykazanie przez pokładową diagnostykę kodów usterek związanych z emisją jest podstawą do zapisania usterki, niezależnie od tego, co pokaże dymomierz. Zgaszona kontrolka silnika nie jest więc dowodem, że układ jest czysty — liczy się pamięć sterownika.
Dlaczego diesel dymi powyżej normy
Zadymienie rośnie wtedy, gdy do cylindra trafia za dużo paliwa wobec powietrza albo gdy sadza nie zostaje wyłapana za silnikiem. Najczęstsze przyczyny w kolejności od najtańszej do najdroższej: zapchany filtr powietrza, zanieczyszczony przepływomierz, zalegający zawór EGR, zużyte wtryskiwacze oraz niesprawny lub przepełniony filtr cząstek stałych DPF. W aucie z filtrem, który dawno nie przeszedł pełnej regeneracji, pomiar swobodnego przyspieszania potrafi wypaść wyraźnie wyżej niż na sprawnym egzemplarzu — stąd sens przejechania trasy wypalającej DPF przed wizytą na stacji.
Dwie rzeczy warto zrobić niezależnie od stanu auta. Pierwsza: przyjechać na rozgrzanym silniku, bo wymóg 60 °C oleju nie jest kurtuazją — zimny diesel dymi mocniej. Druga: poprosić o wydruk. Rozporządzenie daje właścicielowi lub posiadaczowi pojazdu prawo do wydruku z przyrządu potwierdzającego wyniki pomiarów albo do ich wpisania w zaświadczeniu. Z trzema liczbami i średnią w ręku rozmowa w warsztacie wygląda inaczej niż ze zdaniem „oblali mnie na spalinach”. Terminy i zakres samego badania opisujemy w przeglądzie zmian dla kierowców.
Najczęstsze pytania
Gdzie znajdę wartość zadymienia dla mojego auta?
Na tabliczce znamionowej pojazdu, jeśli producent ją tam podał. Brak wpisu nie jest usterką — wtedy obowiązują wartości z rozporządzenia.
Czy auto z DPF ma inną normę niż bez filtra?
Nie. Kryterium jest to samo: tabliczka, a w jej braku data pierwszej rejestracji i obecność turbo. Filtr wpływa na wynik pomiaru, nie na limit.
Czy diagnosta może zmierzyć zimne auto?
Nie powinien. Silnik ma być w stanie równowagi cieplnej, a przy wątpliwościach mierzy się temperaturę oleju, która nie może być niższa niż 60 °C.
Mam dwie końcówki wydechu — który wylot się liczy?
W silnikach z dwudrożnym układem wydechowym pomiar wykonuje się w jednym wylocie.
Dostanę wynik na piśmie?
Tak, na wniosek. Stacja wydaje wydruk z dymomierza albo podaje wyniki w zaświadczeniu z badania.
Czy zadymienie mierzy się w benzynie i LPG?
Nie. Dla silników o zapłonie iskrowym bada się zawartość tlenku węgla, węglowodorów i współczynnik nadmiaru powietrza lambda — to osobna procedura i osobne limity.
Źródła
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, § 9 ust. 1 pkt 3 i 3a (tekst jednolity: Dz.U. 2024 poz. 502)
- Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie zakresu i sposobu przeprowadzania badań technicznych pojazdów oraz wzorów dokumentów stosowanych przy tych badaniach — katalog usterek, poz. 8.2.2.2 i 8.2.2.2.1 oraz dział IV załącznika (szczegółowy sposób pomiaru zadymienia spalin), Dz.U. 2022 poz. 2066
